Suốt chặng đường học hành, làm việc và mưu sinh đầy vất vả ở xứ người, đời tôi đã trải qua muôn vàn thăng giáng. Và trong cuộc hành trình hơn hai chục năm xuyên qua hai thế kỷ, qua hai thể chế chính trị ở nước Nga, tôi đã được gặp nhiều phụ nữ Nga bình dị, đầy lòng nhân ái.

Đầu những năm chín mươi, thời mà sách vở vẫn gọi là hậu Xô Viết, thành phố Matxcơva rơi vào cảnh hỗn độn khủng khiếp, nạn trấn lột, cướp bóc, lừa đảo và hành hung người nước ngoài xảy ra như cơm bữa. Vào thời điểm này, hàng chục ngàn công nhân Việt Nam từ các nhà máy khắp Liên bang Xô Viết ùn ùn trở về nước. Cả Liên Xô hồi đó, duy nhất chỉ có mỗi sân bay Seremetievo2 thực hiện hành trình bay về Hà Nội, mỗi tuần hai chuyến.

Rất tiếc, hồi đó, phương tiện nghe nhìn còn chưa phát triển và cảnh sát sân bay cấm không cho chụp ảnh, quay phim, nếu không bây giờ ta sẽ có những thước phim vô giá về cảnh chen lấn, xô đẩy, giành giật, sự tàn nhẫn của cảnh sát dã chiến OMON và nỗi khổ khôn cùng của những người lao động Việt Nam chân chất.

Hành trang của công nhân Việt Nam về nước sau những năm lao động chỉ là chiếc va li, hoặc hộp bìa các-tông loại dùng đựng giấy toalet và chiếc túi lưới chất đầy ắp những vật dụng sinh hoạt rẻ tiền. Từ thành phố xa lên, những khuôn mặt bơ phờ, hốc hác, ngơ ngác chân thấp, chân cao bước vào sân bay; và đại đa số đều bị dạt ra khỏi quầy làm thủ tục, bởi muôn vàn lý do, mặc dù trong tay có sẵn vé và hộ chiếu...

Người phụ nữ nhân hậu

Dạo đó, tuần một vài lần, tôi lại phải ra sân bay “xông pha trận mạc” để tiễn anh em, bạn bè thực tập sinh ở Viện Puskin, MGU về nước. Nhiều chuyến họ về trót lọt, nhưng không ít lần thất bại, tôi lại phải đưa số người kém may mắn đi tìm chỗ tá túc, chạy vạy, cậy cục đổi vé đợi chuyến sa

Trong cảnh bình địa ba đào đó, tôi thường thấy một người phụ nữ Nga vóc dáng cao, rất đẹp, tuổi trung niên, khi thì dẫn sinh viên, khi thì dẫn công nhân Việt Nam xuyên qua rừng dùi cui của lính OMON để vượt cửa ải trở về cố quốc.
Đó là cô giáo Inna Mankhanôva, Phó Giáo sư Khoa Tiếng Việt của trường Quan hệ Quốc tế (MGIMO)

Sau lần đầu tiên tiễn sinh viên về nuớc, cô được tận mắt chứng kiến cảnh ngoài sự tưởng tượng. Cảm thông với những người Việt nhỏ bé, không nơi bấu víu, với tư thế là cán bộ giảng dạy trường Ngoại giao, với giấy tờ hợp lệ...